Đi tìm việc IT năm 2026: thị trường, AI và những điều mình học được

Giữa năm 2026 mình bắt đầu đi tìm việc mới. Mình không còn là fresher, CV có vài năm kinh nghiệm backend và full-stack, có dự án làm với đối tác lớn. Mình nghĩ lần này sẽ nhẹ nhàng hơn những lần trước. Thực tế thì khác khá xa.

Bài này là ghi chép của mình về giai đoạn đó: thị trường tuyển dụng IT 2025–2026 trông như thế nào, quy trình phỏng vấn đã thay đổi ra sao, và nếu bạn là junior hay sinh viên sắp ra trường thì nên chuẩn bị gì.

Thị trường 2025–2026: ít chỗ hơn, lọc kỹ hơn#

Có ba lực cùng lúc đè lên thị trường:

• Kinh tế chậm lại. Nhiều công ty cắt ngân sách, đóng băng headcount, hoặc chỉ tuyển thay thế khi có người nghỉ. Dự án outsource ít đi, nên các công ty dịch vụ cũng tuyển dè dặt hơn.
• AI thay đổi cách tính năng suất. Khi một senior dùng AI tốt có thể làm khối lượng việc trước đây cần cả một nhóm nhỏ, nhiều team chọn giữ ít người hơn nhưng giỏi hơn. Những việc trước đây giao cho junior (viết CRUD, test, script, tài liệu) giờ một phần được làm cùng AI.
• Cắt giảm nhân sự kể cả ở team làm tốt. Mình chứng kiến cả những team không hề tệ vẫn phải giảm người. Việc không biến mất, nó dồn lên vai những người ở lại, mà phần lớn là senior.

Hệ quả là mỗi vị trí nhận nhiều hồ sơ hơn, và nhà tuyển dụng có điều kiện để kén chọn. Một CV "ổn" không còn đủ; nó phải khớp rõ với vị trí.

Quy trình phỏng vấn mình đã đi qua#

Mỗi công ty một kiểu, nhưng nhìn chung một quy trình đầy đủ thường gồm:

1. Sàng lọc CV, nhiều nơi có thêm vòng sàng lọc tự động. CV không có từ khoá đúng với JD thì gần như không có cơ hội được người đọc.
2. Gọi điện với HR hoặc recruiter: kỳ vọng lương, thời gian có thể bắt đầu, lý do chuyển việc.
3. Bài test kỹ thuật: thuật toán online, hoặc một bài take-home làm trong vài ngày.
4. Phỏng vấn kỹ thuật: đào sâu vào dự án cũ, system design, đôi khi live coding.
5. Vòng với quản lý hoặc team lead: cách làm việc, cách xử lý mâu thuẫn, cách giao tiếp.

Điều mình thấy rõ nhất so với vài năm trước:

• Hỏi sâu hơn về dự án thật. Không chỉ "bạn dùng công nghệ gì" mà là "tại sao chọn nó", "nếu làm lại bạn đổi gì", "hệ thống chịu tải bao nhiêu, lỗi lớn nhất là gì".
• System design xuất hiện sớm hơn, kể cả ở mức mid-level.
• Câu hỏi về AI gần như luôn có: bạn dùng AI trong công việc thế nào, kiểm soát chất lượng code AI sinh ra ra sao, có từng tích hợp LLM vào sản phẩm chưa.
• Thời gian kéo dài. Từ lúc nộp hồ sơ tới lúc có offer có thể mất nhiều tuần, và không ít lần im lặng hoàn toàn sau một vòng phỏng vấn.

Những gì giúp mình đi tiếp#

Nhìn lại, vài thứ thực sự tạo ra khác biệt:

• Viết CV theo từng vị trí. Mình giữ một bản CV gốc đầy đủ, rồi rút gọn và sắp lại theo từng JD. Mỗi dòng kinh nghiệm cố gắng có kết quả cụ thể thay vì chỉ liệt kê công việc.
• Chuẩn bị sẵn câu chuyện cho từng dự án. Bối cảnh, vấn đề, mình đã làm gì, kết quả ra sao, học được gì. Khi bị hỏi sâu, có câu chuyện rõ ràng giúp mình bình tĩnh hơn nhiều.
• Có thứ để cho xem. Blog, side project, repo công khai. Nhà tuyển dụng có thể tự kiểm chứng thay vì chỉ tin vào CV. Đây cũng là lý do mình dọn lại và gom toàn bộ dự án, bài viết về trang này.
• Ôn system design như một môn học. Mình viết lại những chủ đề quen thuộc thành bài blog (như URL shortener hay chọn database). Viết ra là cách ôn chắc nhất.
• Coi mỗi lần bị từ chối là dữ liệu. Sau mỗi vòng trượt, mình ghi lại câu hỏi nào trả lời chưa tốt và ôn đúng chỗ đó.
• Giữ nhịp, không giữ kỳ vọng. Gửi hồ sơ đều đặn, nhưng không đặt hết hy vọng vào một công ty nào cho tới khi có offer trên tay.

Lời khuyên cho junior và sinh viên#

Đây là giai đoạn khó nhất cho người mới, nói thẳng như vậy. Nhưng không phải là không có cửa:

1. Nền tảng vẫn là thứ không thay thế được. AI viết code nhanh, nhưng người đọc, sửa và chịu trách nhiệm cho code đó vẫn cần hiểu cấu trúc dữ liệu, HTTP, database, cách hệ thống chạy.
2. Dùng AI, nhưng phải giải thích được mọi dòng. Phỏng vấn ngày nay hay hỏi ngược lại: đoạn này chạy thế nào, nếu dữ liệu lớn gấp 100 lần thì sao. Không trả lời được thì AI không cứu được.
3. Làm một dự án tử tế thay vì mười dự án tutorial. Một sản phẩm có người dùng thật, có deploy, có xử lý lỗi, có README rõ ràng, giá trị hơn nhiều repo clone.
4. Viết lại những gì mình học. Blog, ghi chú công khai, bài chia sẻ. Vừa ôn tập, vừa là bằng chứng bạn biết thứ mình nói.
5. Mở rộng kênh tìm việc. Ngoài các trang tuyển dụng, hãy thử freelance, dự án nhỏ, giới thiệu qua người quen, cộng đồng chuyên môn. Kinh nghiệm thật, dù nhỏ, vẫn tốt hơn một khoảng trống trong CV.

Kết#

Giai đoạn 2025–2026 không dễ với bất kỳ ai trong ngành, từ người mới tới người có kinh nghiệm. Nhưng nó cũng buộc mình nhìn lại: mình thực sự giỏi ở đâu, và làm sao để người khác nhìn thấy điều đó.

Nếu bạn đang trong quá trình tìm việc, hy vọng bài này giúp bạn bớt cảm giác chỉ có một mình. Cứ đi đều, ghi lại từng bài học, và cơ hội sẽ đến.